Hippokratın adını daşıyan bu məşhur tibb andı tibb fakültəsini bitirənlərin peşələrinin başlanğıcında içdikləri andın əsasını təşkil edir. Bəs, adının çəkildiyi məşhur yunan həkimi Hippokrat həqiqətənmi bu andın sahibidir?
Hippokrat kimdir?
Hippokrat qədim dövrlərin məşhur yunan həkimlərindən biridir və təbabətin atası hesab olunur. Eramızdan əvvəl 460-cı illər arasında Eramızdan əvvəl 370-ci illər arasında yaşadığı düşünülən Hippokrat tibb sahəsinə mühüm töhfələr vermiş və müasir tibbin əsasını təşkil edən bir çox prinsipləri ortaya qoymuşdur.
Hippokrat tibb elminin əsasını təşkil edən insan orqanizmində baş verən təbii prosesləri və xəstəlikləri dərk etmək üçün müşahidəyə əsaslanan yanaşmanı qəbul etdi. O, həmçinin Hippokrat ənənəsi kimi tanınan tibbi doktrina və etika məcmuəsini inkişaf etdirdi.
Hippokrat, adı ilə eyniləşdirilən Hippokrat andının aid edildiyi şəxs kimi tanınır, lakin bu andın birbaşa ona aid olub-olmadığı dəqiq bilinmir.
Hippokratın adını daşıyan 60-a yaxın tibbi sənəd, o cümlədən məşhur Hippokrat andı bu günə qədər gəlib çatmışdır. Bu sənədlər sonda Hippokrat korpusu kimi tanınan kolleksiyada toplandı. Bu mətnlərin hamısını Hippokrat özü yazmasa da, məqalələrin onun fəlsəfələrinin əksi olduğu qəbul edilir.
Hippokrat korpusu nədir?
Hippokrat korpusu Hippokrata aid edilən və ümumiyyətlə onun əsərləri hesab edilən tibbi əsərlər toplusuna aiddir. Qədim dövrlərdə bir çox əsər Hippokrata aid edilsə də, bu əsərlərin əsl müəllifi və ya müəllifləri dəqiq müəyyən edilməmişdir.
Korpusdakı əsərlər tibb sahəsində müxtəlif mövzulara toxunur və qədim təbabətin əsaslarını təşkil edir. Bu əsərlər müəyyən edilmiş xəstəliklərə, müalicə üsullarına, tibbi müşahidələrə və etik prinsiplərə diqqət yetirir. Ancaq bu günə qədər gəlib çatan mətnlərin hamısının Hippokrata aid olması barədə qəti məlumat yoxdur. Bu əsərlərə “Havanın, suyun və yerlərin təsviri” kimi əsərlər daxildir. Bu əsərlərə dövrün tibbi bilikləri, xəstəliklərin təbii səbəbləri haqqında düşüncələr, tibbi təcrübələr daxildir.
Hippokrat kolleksiyası tibb tarixində mühüm yer tutur və qədim təbabətin əsasını təşkil edir. Bu əsərlər tibbi təhsil və təcrübə üçün istinad nöqtəsi oldu və təbabətin inkişafına töhfə verdi.
Hippokrat andı nədir?
Tibb elminin təməl daşlarından sayılan Hippokrat andı əsrlər boyu tibb sahəsində təhsil alan bir çox həkim və tələbələr üçün etik bələdçi olmuşdur. Bu and tibb peşəsinin etik dəyərlərini, xəstə-həkim münasibətlərini və peşə məsuliyyətlərini vurğulayan mühüm sənəddir.
Hippokrat andı tibb tələbələrinin ümumiyyətlə məzun olduqdan sonra və ya həkim kimi karyeralarına başlayanda qəbul etdikləri anddır. Andın məzmunu ümumiyyətlə xəstələrin rifahı, məxfilik, ədalət, peşəkar ləyaqət və həkimin peşə sərhədləri kimi məsələləri əhatə edir.
Andın məzmunu ümumiyyətlə xəstələrin rifahı, məxfilik, ədalət, peşəkar ləyaqət və həkimin peşə sərhədləri kimi məsələləri əhatə edir.
Bu gün Hippokrat andının tam şəkildə həyata keçirilib-keçirilməməsi, müasir tibbi üsullarla nə dərəcədə uyğunluğu ilə bağlı müzakirələr gedir. Bəziləri andın zamanla dəyişən tibbi və sosial formalara uyğunlaşmaq üçün tənzimlənməsi lazım olduğunu iddia edərkən, digərləri ənənəvi andın əsas dəyərlərinin qorunub saxlanmalı olduğunu düşünür.
Aşağıda verilmiş Hippokrat andının mətni Frensis Adamsın (1849) yunan dilindən tərcüməsidir. O, klassik versiya hesab olunur və müasir tibbi praktikadakı dəyişikliklərə uyğun olaraq tez-tez yenidən işlənən və redaktə edilən müasir versiyalardan fərqlənir. Bu and günümüzdə istifadə olunmur.
“Həkim Apollon, Asklepi, Hiqiya, Panacea və bütün tanrıların və ilahələrin hüzurunda and içirəm ki, bu and və vədləri gücüm və gücüm çatan qədər yerinə yetirəcəyəm:
Bu sənətdə müəllimimi ata biləcəm, ruzimi onunla bölüşəcəm, ehtiyacı olsa pul kisəsini onunla bölüşəcəm, övladlarına qardaşım kimi baxacam, öyrənmək istəsələr bu sənəti pulsuz öyrədəcəm; Dərman reseptlərini, şifahi məlumatları və digər məlumatları yalnız öz övladlarıma, müəllimimin övladlarına və müqavilə ilə bağlı olan və tibb qaydalarına uyğun olaraq and içmiş şəxslərə öyrədəcəm.
Xəstələrimin rifahı üçün öz qabiliyyətim və ustalığım qədər müalicələr tövsiyə edəcəyəm və heç vaxt heç kimə zərər verməyəcəyəm.
Ölümcül dərmanı istəyənə nə vermərəm, nə də məsləhət görürəm. Eynilə, hamilə qadına uşağı salmaq üçün dərman verməyəcəyəm.
Həyatımın, sənətimin saflığını qoruyacağam.
Çox aşkar xəstəlikləri olan xəstələrdə belə daxili orqanları kəsərək daşın çıxarılmasını mütəxəssislərin öhdəsinə buraxıram.
Hansı evə daxil olsam da, mən yalnız xəstələrə kömək etmək üçün daxil olacağam, hər cür qəsdən pislik və təhqirdən, xüsusən də azad və ya qul kimi kişi və qadınların bədəninə təcavüz etməkdən çəkinəcəyəm.
Həm sənət işimin icrası zamanı və ya insanlarla gündəlik təmasda əldə etdiyim məlumatları açıqlamayacağam, sirr saxlayacağam və heç kimə açıqlamayəcəyəm. Əgər bu andıma sadiq qalsam, bütün insanlar tərəfindən hər zaman hörmət edilərək həyatımı və peşə təcrübəmi xoşbəxtliklə aparacağam, amma əgər ona xəyanət etsəm və ya onu pozaramsa, bunun əksini yaşayım”.
Mənbə: bilim up
Tərcümə etdi: Sevil Azər
