Güzgü: Onu kim və nə vaxt icad edib?
Bilinən ən qədim güzgü Anadoluda tapılıb. Arxeoloq Ceyms Melleart tərəfindən Çatalhöyükdə tapılan güzgünün hekayəsi eramızdan əvvəl 6-cı əsrə aiddir.
"Güzgü, güzgü, de görüm, bu dünyada məndən gözəli varmı?" Bu sualı Qar Ağ və Yeddi Cırtdan nağılından hamımız xatırlayırıq. Keçmişdən günümüzə bir çox nağıllarda, hekayələrdə və ya filmlərdə özünə yer tapan güzgüləri bu gün ancaq qarşısında paltarımızı sınadığımız ev əşyaları kimi görə bilərik. Halbuki əvvəllər güzgü sahibi olmaq cəmiyyətdə status əlaməti hesab olunurdu. Bəs, həm bəzək materialı kimi istifadə olunan, həm də xarici görünüşümüzü qavramağımıza və fiziki olaraq başqalarından necə fərqləndiyimizdən xəbərdar olmağımıza imkan verən güzgüləri kim və nə vaxt icad edib?
Necə Görürük?
Bir cisimdən əks olunan və ya işıq mənbəyindən gələn şüalar gözə çatdıqda biz həmin obyekti görürük. Bir cismin gördüyümüz rəng gözümüzə çatan işığın dalğa uzunluğundan asılıdır. Məsələn, qırmızı avtomobil qırmızı işığı əks etdirir və digər dalğa uzunluqlarının işığını udur. Avtomobildən əks olunan və gözümüzə çatan şüalar qırmızı olduğu üçün maşını qırmızı kimi qəbul edirik.
Güzgü necə işləyir?
Bəs necə olur ki, biz güzgüdə eyni rəngdə olan obyektləri görə bilirik? Güzgülər rənglərini (dalğa uzunluqlarını) dəyişmədən səthlərinə dəyən işığı eyni şəkildə əks etdirir. Buna görə də biz güzgüdəki əşyaların rənglərini olduğu kimi görə bilirik.
Güzgülərin növləri hansılardır?
Güzgülər üç növə bölünür: düz, konkav və qabarıq. Evdə istifadə etdiyimiz güzgülər düz güzgülərə misaldır. Bu güzgülər üzərlərinə düşən işığı toplamır və dağıtmır, obyektləri yaxınlaşdırmır və ya uzaqlaşdırmır. Bir cismin ölçüsü və onun güzgü arxasındakı təsviri və güzgüdən uzaqlığı eynidir. Konkav güzgülər onlara düşən işığı toplayır və əks etdirir. Bu güzgülər, ümumiyyətlə, obyektin daha böyük təsvirini əldə etmək üçün istifadə olunur. Konkav güzgülər stomatoloji alətlərdə, mikroskoplarda və teleskoplarda istifadə olunur. Qabarıq güzgülər isə üzərlərinə düşən işığı səpərək əks etdirdiklərinə görə böyük sahələr göstərirlər. Mağazalarda və ya kəskin döngələr kimi yerlərdə təhlükəsizlik məqsədləri üçün istifadə olunur.
Güzgü hekayəsi
İnsanlar indiki kimi qədim dövrlərdə də öz obrazlarına maraq göstərmiş, onların əksini görmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə etmişlər. Bu məqsədlə durğun çaylardan, göllərdən, dənizlərdən və parlaq daşlardan, qablara yığılan sulardan istifadə edirdilər. Güzgülər sayəsində insanların öz əksini reallığa mümkün qədər yaxın görmələri mümkün olub.
Tədqiqatlar göstərir ki, dünyanın müxtəlif yerlərində güzgülər müxtəlif materiallardan hazırlanır. Bilinən ən qədim güzgü Anadoluda tapılıb. Arxeoloq Ceyms Melleart tərəfindən Çatalhöyükdə tapılan güzgü eramızdan əvvəl 6-cı əsrə aid edilib. Güzgünün "vulkan şüşəsi" də adlandırılan və vulkan püskürmələri nəticəsində yaranan lavanın soyuması nəticəsində əmələ gələn obsidiandan hazırlandığı müəyyən edilib.
İndiki güzgülər əsasən gümüş və ya alüminiumun vakuum altında qızdırılıb buxarlanması və şüşənin səthinin örtülməsi yolu ilə hazırlanır. Güzgünün cızılmaması üçün şüşənin üzərindəki gümüş əvvəlcə mis, sonra isə qoruyucu boya ilə örtülür.
Mənbə: bilimgenc.tubitak.gov.tr
Tərcümə etdi: Aysel Aslanova
