M.Ə.Rəsulzadənin “Mətbuat Azadlığı” məqaləsi Rus dilinə tərcümə edilib

M.Ə.Rəsulzadənin “Mətbuat Azadlığı” məqaləsi Rus dilinə tərcümə edilib

Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin “Mətbuat Azadlığı” haqqında yazdığı məqalə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika tələbələri tərəfindən Rus dilinə tərcümə edilib.

24media.az xəbər verir ki, məqalənin tərcüməsini BDU-nun Jurnalistika fakültəsi Mətbuat tarixi və ideoloji iş metodları kafedrasının professoru, tarix elmləri doktoru Nəsiman Yaqublu yüksək dərəcədə qiymətləndirib.

Qeyd edək ki, məqalə 2-ci kurs tələbələri Səbinə Məmmədova, Ağarza Həsənquliyev və Jalə Qasımzadə tərəfindən hazırlanıb.

Həmin məqalənin əslini və tərcümə edilmiş variantını sizə təqdim edirik:

 

MƏTBUAT AZADLIĞI

Hər ölkənin mədəniyyətinin inkişafı onun ədəbiyyatının inkişafı ilə bağlı olduğu kimi, hər millətin siyasi vəziyyəti də onun mətbuat azadlığı ilə bağlıdır.

O millət, o məmləkət xoşbəxt və azaddır ki, onların mətbuatı azad və xoşbəxt olsun. Bu məsələni lazımınca dərk etmək və anlamaq istəyiriksə, onda gərək mətbuat tarixini oxuyub araşdıraq, onun vəzifələrini və müxtəlif vəziyyətlərini təhlil edək.

Yunan filosofu Ərəstun deyir: "İnsan ağıllı vücuddur. Onun ağlı və işgörmə qabiliyyəti var, bunlardan biri olmasa və ya təzyiq altına düşsə, həmin insanın yaradıcılıq qabiliyyəti itmiş olar".

İnsanın zəkası və fəaliyyəti həmişə irəliyə və yüksəyə can atır. Yaşayan hər şəxs düşünür, daim irəliləyir, dəyişir, onu əhatə edən mühitlə təmasda olur. İctimai həyat — xarici hadisələr və insanlar arasındakı əlaqədən başqa bir şey deyil. Biz bir-birimizlə bağlıyıq, bir-birimizi duyur, bir-birimizlə fikir mübadiləsi edirik. Beləliklə, ictimai əlaqə saxlayıb ehtiyaclarımızı ödəyirik.

Əlaqə müstəqim və qeyri-müstəqim olur. Gündəlik ehtiyaclar müstəqim əlaqə nəticəsində tədricən ödənilir, bunu da danışıqlar yaradır.

Qeyri-müstəqim əlaqələr isə yazı vasitəsilə yerinə yetirilə bilər. Əlaqələr əvvəlcə insanlar arasında bilavasitə görüşmə, ikincisi yazı vasitəsilə həyata keçirilir. İkinci halda adamlar bir-birini görmürlər.

Vəziyyət nəzərdən keçirilsə görürük ki, qeyri-müstəqim əlaqə üçün yazının meydana gəlməsi zəruridir. Bunu dərk etmək çətin deyil. O zamankı insanlar icma halında çox sadə yaşayırdılar, ictimai ehtiyaclarını ödəyə bilirdilər. O vaxt onların yazıya ehtiyacları olduğunu təsəvvür etmək olmaz. Bunu da bilirik ki, ehtiyac onları səy və çalışmağa məcbur etdi. Tədrici və təbii irəliləyiş, cəmiyyətin inkişafı, cəmiyyət üzvlərinin bu və ya digər yerlərə səfərləri və ümumi ehtiyacların ödənilməsi zərurəti nəticəsində yazı meydana gəldi. İnsanların ümumi ehtiyacları xeyli çoxaldığından ümumi və xüsusi məişət əvvəlki halından çıxdı, fikirlər genişləndi və hissiyyat artdı, onun nəticəsində də yazı ilə insanlar arasında əlaqə genişləndi.

Nə qədər ki, həyat şəraiti, yaşayış tərzi sadə, qeyri-müstəqim idi, yazı da xüsusi və şəxsi səciyyə daşıyırdı. Amma yavaş-yavaş ictimai məsələlər genişləndikcə xəbərlər və yazılar xüsusilikdən çıxdı, ümumi məlumata və ümumi mənafeyə xidmət etdi.

Beləliklə, xüsusilikdən çıxan yazı ümumi mətbuatın mənşəyi oldu, onun ictimai vəzifələri də buradan başladı. Əsrlər boyu mətbuatın təkamül tarixini nəzərdən keçirsək, onun əvvəllər necə olduğunu və simasının necə dəyişdiyini görərik. Mətbuatın əsasını qədimdəki xüsusi yazı və məktublar təşkil edir. Onlarda həmin dövrə aid məsələlərdən bəhs olunur və ümumi xəbərlər verilirdi. Belə məktublar qəzet, mətbuat rolu oynayırdı. Dostlar, xidmətçilər (katiblər) və məşhur adamlar ətraflı məktublar yazırdılar. Onları oxuyub əldən-ələ ötürürdülər, camaat mühüm hadisələrdən xəbər tuturdu. Bu cür təbliğat və nəşriyyat vasitəsi keçmişimizdən bizə irs qalsa da, bir müddət bu iş yüksək rütbəlilər arasında davam edirdi. İndi də, bilirsiniz ki, hər kəs xaricdən vətəninə, ya dostuna məktub göndərəndə "o ölkədən xəbərlər və s..." dən yazır. Eləcə də vətəndən xaricə məktubda istinasız yazır: "Ölkənin xəbərləri belədir... və ilaxir" və ya başqa məsələlərdən bəhs edir.

Nəhayət, yeni mətbuat meydana gəlir. Nəşriyyat yarandıqdan sonra bir neçə məsələ ortadan çıxır.

Mətbuatın tərifi və xüsusiyyətləri haqqında demək olar ki, mətbuat ümumi məsələlərin yazılı şərhidir, bir ümumi mənafeyə xidmət edir, onu bütün xalqın nəzərinə çatdırır. Mətbuat üçün üç şərt lazımdır: birinci — yazmaq, ikinci — ümumi mənafe, üçüncü — yaymaq. Əgər bunların biri yoxdursa, mətbuat da yoxdur. Yazı ümumi mənafeyə xidmət edib geniş yayılmırsa, o, mətbuat yox, şəxsi yazıdır. Mövzunun ümumiliyini, həmçinin yayılmasını müqayisə etsək, demək olar ki, mətbuatda gedən yazı ümumi mənafeyi güdmürsə, xalqın nəzərinə çatmırsa, o, mətbuat hesab oluna bilməz. Bunlar mətbuatın xüsusiyyətləridir. Həmin xüsusiyyətləri öyrənib dərk etmədən bilmək olmaz ki, mətbuatın vəzifələri, mətbuat azadlığı nədir və ona nə lazımdır?

II

Mətbuatın rolu çox böyük və əhəmiyyətlidir. Mətbuat mühüm milli qüvvələrdən biridir. O, milli iqtidarda dördüncü yerdə durur. Yəni iqtidarın üç qüvvəsi, birinci — qanunvericilik, ikinci — icraedici, üçüncü — hüquq orqanları. Bffc.undan sonra mətbuat gəlir. Digər bir baxımdan dünyada tutduqları mövqeyə görə beş mühüm dövlətdən — İngiltərə, Fransa, Almaniya, Avstriya və İtaliyadan sonra, altıncı beynəlxalq güc mətbuat sayılır. Yəni altıncı qüdrətli dövlət qələm aləmidir. Bəşər aləmində mətbuatın nüfuz dərəcəsini xalqın ümumi əfkari-ümumiyyəsi də göstərməkdədir. Elə ki, mətbuat ümumin qiymətini aldı, Avropada onun inkişafı üçün geniş meydan açıldı, yayılma imkanı yarandı.

Mətbuatın rolunu, vəzifəsinin əhəmiyyətini öyrənmək üçün onun tarixini nəzərdən keçirmək vacibdir. Bu tarixi diqqətlə nəzərdən keçirdikdə görürük ki, onun ibtidada vəzifəsi nisbətən sadə və yüngül olub, əvvəlcə ümuma aid olan faydalı siyasi xəbərləri yayırdı, daxili və xarici xəbərləri oxuculara çatdıran vasitə idi. Nəşrlərdə sevincli saray xəbərləri, şahlara aid, şahzadələrə verilən imtiyazlar barədə xəbərlər dərc edilirdi. Mətbuat səhifələri verilən məqam və rütbə, mənsəb və dərəcə, tərif, şahanə bəzəklər, saray cah-cəlalı və siyasi hadisələrə dair xəbəriərlə dolu idi. Şübhəsizdir ki, həmin məhdud məsələlərin ömrü az olur, yalnız müəyyən dövrü əhatə edir. Mətbuat təzəcə meydana gəldiyi dövrdə ruhsuz siyasi həyat təsvir olunurdu, onun səhifələrində şahlıq sarayından və şahın şəxsi mənafeyindən başqa bir şey yox idi.

Amma mədəniyyət yüksəldikcə mətbuatın da vəzifələri artdı. Elmi məlumatların çoxalması, tənqidin yaranması, ümumi ehtiyacların və təlim-tərbiyənin genişlənməsi mətbuatın da vəziyyətini dəyişdi. O, camaatın tərbiyəçisinə və xalqın fikirlərini yayan vasitəyə çevrildi. Mətbuat bir məktəb rolunu oynamağa başladı. O, həm məktəb, həm də məktəbdən kənar öz işini görürdü. Millət mətbuat vasitəsilə məlumatlanır, camaat onun səhifələrində elmi, ədəbi və siyasi xəbərlərlə tanış olurdu. Mətbuatı hava kimi fərz etmək olar. O, hər gün insan zəkasının məhsulunu öz səhifələrində dərc edir. Bir millət ki, müxtəlif ümumi məsələlərdən bəhrələnə bilmir, o, öz təcrübəsi vasitəsi ilə də faydalı məlumat əldə edə bilməz. Öz yazıları ilə tanınan şəxslər də onlara lazım olan məlumatı mətbuat səhifələrindən ala bilirlər.

Mətbuat millət fərdlərinin, jurnalistlərin şəxsi fikirlərini cəmiyyətə çatdırandır. O, dövrünün mədəniyyət carçısıdır, öz dövrü, başqa dövrlər barədə lazımi məlumatı camaata çatdıra bilir. Bir və ya bir neçə nəfərin yeni fikirləri min nüsxələrlə çap olunan mətbuat vasitəsilə ictimaiyyətin malı edilir, yayılır. Əlbəttə, yeni fikirlər, səadət və həqiqətin yolunu kəsən köhnə fikirlərlə toqquşur.

İnsanların ictimai-siyasi və iqtisadi vəziyyəti yüksək səviyyəyə çatdıqda mətbuat daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. O, müxtəlif fikirləri yaymaqla milləti bütün siyasi və iqtisadi sahələrdə məlumatlandırmalı, məşrutə dövründə həmin sahələrdəki bütün məsələləri mütləq millətə çatdırmalıdır. Beləliklə, mətbuatm özü də siyasi və iqtisadi obyektdir. O, ümumi siyasi təşkilatları təbliğata dəvət edən, ümuma nicat verən, siyasət üzərində nəzarətçi kütləvi təbliğat vasitəsidir, ictimai fikri həyacana gətirib formalaşdırandır.

Bu mövqedə mətbuat mühüm qüdrət və qüvvət kəsb edir. Ona dünyanın altıncı qüdrətli dövləti və ya dördüncü hakimiyyət ünvanı nahaq yerə verilməyibdir.

Mətbuat xalqın milli nümayəndəliyini öhdəsinə götürən, onun görüşlərini ifadə edib yayan ictimai nəzarətçidir. Hökuməti nalayiq işlərdən çəkindirən, onun fəaliyyətini bir an belə gözdən qoymayan, ciddi əsaslı tənqidə rəvac verən, nöqsanları açıb göstərən, hakim dairələrin yaramaz hərəkətlərinin qarşısına dəmir sədd çəkən də mətbuatdır. Mətbuatın qayəsi məşrutə hökumətidir. Ancaq bilmək lazımdır ki, bu hökumətin də qanun-qaydası nə qədər düz olsa da, o, xalqın müstəqil hissiyyatını lazımınca anlaya bilməyəcəkdir. Bu mənada mətbuat mütləq və müstəqil iqtidarlardan üstündür. O, görür, yazır, göstərir, gələcəyə baxır. Öz tənqidi çıxışları, mübahisələri vasitəsilə ictimaiyyəti həyacana gətirir, camaatın təlimini və zəkasını zənginləşdirir, eybləri açır, xəstəlik və yaraları sağaldıb aradan qaldırır.

İndiki dövrdə informasiya vermək, yaxud əqidə mübahisələri aparmaq üçün ümumi meydanlara və bazarlara getməyə ehtiyac yoxdur. İndi bir şəxsin bütün ömrünü mütləq məktəbdə keçirməsinə, dərin təhsil, təcrübə və kəşflərə sərf etməsinə də ehtiyac yoxdur. İndi ölkənin idarə üsulundan və ya nümayəndələrin rəftarından qorxmaq lazım gəlmir. Mətbuat var. O, bütün bu vəzifələri öz öhdəsinə götürüb. Bundan əlavə qələm sahibi olan bir dəstə adam vardır ki, onlar insanlıq aləminə aid məlumatları verməklə məşğuldurlar və bu fəaliyyətdən çəkinməyəcəklər.

Təzə informasiya vermək, tərbiyə etmək, maarifləndirmək yeni mətbuatın vəzifələrindəndir, o, bu vəzifəni tədriclə, təbii surətdə yerinə yetirir, qalın qaranlıq pərdələri qaldırıb onların arxasındakı zülm, sitəm və təzyiqlərin kökünü kəsməyə çalışır.

Mətbuat elmi, siyasi və bəşəri informasiyanı çoxaldır, bu isə insanların zehninin işıqlanmasına səbəb olur. Mətbu sistemi geniş olan millətin zehni, fikri də işıqlı olur. İnkişaf etmiş millət o millətdir ki, onun mətbuatı azaddır, ciddidir, başqalarına nisbətən çoxuna müyəssər olandır.

Bilik və informasiyanın əsas qaynağı həyatdır. Bilik və məlumatsız həyat, əsl həyat deyil, cansızdır, ölüdür.

III

Mətbuat bir müəllim vəzifəsini yerinə yetirir. O, xalqın tərbiyəçisidir. O, mənəviyyatdan uzaq ola bilməz. O, təmiz, saf olmalı, əxlaqdan kənara çıxmamalıdır, kənara çıxsa, öz mənafe və məqsədinə xidmət edə bilməz. Aşağı səviyyəli yazı, söyüş, abırı aparan yazı, fitnə - fəsad törədən yazılar - bax bu üç əxlaqdan kənar çıxışlar mətbuatı hörmətdən salar, əxlaqdan məhrum edər.

Tənqidi kobud, ədəbsiz və nalayiq olan yazılar —  aşağı səviyyəlilər sırasına daxildir. Bu qəbildən olan mətbuata əxlaqca geri qalmış, tərbiyə görməmiş cəmiyyət üzvləri arasında, mədəni münasibətin nə olduğunu anlamayan yenicə ayılmış millət və yenicə ayaq tutmuş ölkələrdə təsadüf edilir. Ümumi tərəqqi genişləndikcə bu cür ədəbsiz yazılar da mətbuat səhifələrində azalır. İnkişaf və tərəqqinin məntiqi də bunu tələb edir. Digər tərəfdən mədəniyyət yüksəldikcə, əxlaq normaları da bərqərar olur, xalq aşağı səviyyəli yazılara dözmür. İrandakı vəziyyət bu baxımdan ən yaxşı nümunədir. Bugünkü mətbuatla neçə il əvvəlki İran mətbuatı arasında nə qədər böyük fərq olduğu göz qarşısındadır. Bu fərqi görmək üçün indi bizim təzə mətbuatın qələm mübahisələri ilə başqa mədəni ölkələrin mətbuatını müqayisə edin. Əlbəttə, bir afrikalı bizim qəzetləri oxusa ləzzət alacaq, amma onu bir fransız nəzərdən keçirsə heyrətə düşəcək. Əgər aşağı səviyyəli yazılar, ümumiyyətlə, geridə qalmış ölkələrin mətbuatı payına düşürsə, abır-həyadan kənar və şəhvətpərəst yazılar da mədəni ölkələrdəki mətbuata məxsusdur. Bizim məqsədimiz o yazıları tənqid etməkdir ki, insanlarda şəhvətpərəstlik oyatmaq, ya pis məqsədlər üçün nəşr olunur. Rusiyada onlar "qara ədəbiyyat" adlanır, yəni onların alıcıları cahil, pis, əxlaqsız adamlar hesab edilirlər. Belə yazılara bəzən hekayələr, romanlar və bu səpgidən olan digər kitablar da daxildir. Bunların məzmunu şəhvətpərəstlik və eşqbazlığın təsvirindən ibarətdir. Onları yazmaqda məqsəd müxtəlif macəraları oxucunun yadına salıb onda şəhvətpərəstlik hissləri oyatmaqdır. Bu cür kitablar asan və sadə dildə yazılır, ucuz olur, mədəni hesab olunan ölkələrin əksərində, xüsusilə Fransada çox yayılmışdır. Bizim ədəbiyyat içində Şeyx Sədinin qəzəlləri böyük ədibin əxlaqının nə səviyyədə olduğunu göstərir, Übeyd Zakaninin divanı da bu qəbildəndir. Übeyd Zakani keçmişdə İstanbulda çap olunmuşdu, amma burda hökumətin qorxusundan yayıla bilmədi. Həmin kitab vaxtilə Tehranda İstanbul nəşri adı ilə buraxıldı, bir çox nüsxəsi yuxarıda göstərilən aşağı təbəqə arasında yayıldı. Bu növ ədəbiyyatdan ibarət olan bir sıra kiçik kitabçalar dəxi milli mətbuat və ədəbiyyatımızı ləkələyir.

Bu cür yazılar aşağı səviyyəli adamların, varlı və yuxarı təbəqənin əxlaqsız məişətindən doğur. Eyni zamanda yoxsulluqdan, dəhşətli ehtiyacdan və daha yaxşı yaşamaq arzusundan irəli gəlir. Bu bir ədəbiyyatdır ki, həm yüksək səviyyəli varlılar, həm də aşağı səviyyəli cahillər arasında yayılır. Belə əsərlər əxlaqsız varlı ailələrində uşaqlara zövq verən, mövhumi inam və məmnunluq yaradan halva kimi görünür. İnkişaf etmiş ölkələrdə meydana gələn varlılar yoxsulların iş və əməyi hesabına harınlaşmışlar. Yoxsullar isə təhsildən kənarda qalır, öz zəkalarının qüdrətindən istifadə edib, elm yolu ilə öz məişətlərini təmin edə bilərdirlər. Diqqət edilərsə, onların əxlaqının aşağı səviyyədə olmasının da buradan doğduğu aydınlaşar.

Nəhayət, bu cür nəşrlərin zərərli və təhlükəli əxlaqi təsirinin də çox olduğunu söyləyə bilərik.

Pozğun qələmə alınan yazı, əsərlər həm əxlaqa, həm də tərbiyəyə böyük zərər yetirir. Öz xeyirləri üçün cürbəcür yalanlar, qərəzli qara fitnəkarlıq və iftiralar dərc edən mətbuat pozğun mətbuatdır, nəşrdir. Bu cür ədəbiyyat ancaq və ancaq pul qazanmaq naminə nəşr olunur, onların puldan başqa qayələri yoxdur. Belə mətbuatın səsi pul üçün çıxır, sakit olub susması da puldan asılıdır. Onu Avropada "zəkai söyüş" adlandırırlar. Həqiqətən də belədir. Əxlaqsız qadınla belə mətbuatın nə fərqi var? Hər ikisi bir cərgədəndir. Onlar həya və abırlarını yelə verirlər, vücudlarını nəcis qiymətinə satırlar. Əxlaqsız qadın öz vücudunu hərraca qoyur, kim çox pul versə onunla gedir. Pozğun jurnalist də özünü hərraca qoyur, qələminin və vicdanının ixtiyarını "səxavəti" çox olanların ixtiyarına verir.

IV

Ziyanlı mətbuat və pozğun yazı da cəmiyyətə çox əziyyət verən zəhərdir, bəladır, beynəlxalq miqyasda kapitalizm meydana gələndən, zəhmətkeş fəhlə sinfi öz hüquqları uğrunda mübarizəyə qalxandan sonra bu cür nəşrlər geniş intişar tapdı. Elmi həqiqətləri danmaq, tənqidi yazıların qarşısını almaq, ümumin irəliləməsinə və zəhmətkeşlərin beynəlxalq əlaqələrinə mane olmaq üçün yuxarıda söhbət gedən mətbuat varlıların əlində alət olubdur.

Qanunvericilik məclisinə seçkilər zamanı pozğun mətbuat siyasətə qoşulur. İqtidarın camaatın, ümumin əlinə keçməsindən qorxuya düşərək ona maneə olmağa çalışır. Külli miqdarda pul xərcləməklə mətbuat vasitəsi ilə hər şəkil və formada olursa-olsun xalq arasına iğtişaş salıb hamını bir-birinə vurmağa başlayır. Xalqın fikrini döndərmək istəyir. Çalışırlar ki, camaat öz rəyini və siyasi hüquqlarını təzək qiymətinə satsın. Bədbəxtlikdən, bu ədəbi pozğunluq yavaş-yavaş bizim İranda da yayılıb adət halı alır. Mətbuat səhifələri varlı, vəzifəli şəxslərin və xaricilərin pulu ilə qaralanır. Söyüş yazmaq, zəhmətkeşlərin hüququnu tapdalamaq üçün bu cür mətbuata ali təbəqələr pul verirlər ki, onların istədiklərini etsinlər. Həqiqətən,fahişə sifətli yazıçıların, qələm sahiblərinin əxlaqsız qadınlar kimi ədəbiyyatın ismətini hərraca qoyduqlarını, millətin cahil və nadanlığından istifadə edib, bir neçə tümən pul xatirinə vətəni və siyasi azadlıqlarını satdıqlarını görəndə adamı heyrət bürüyür. O alçaqlar ədəbiyyata ləkə vururlar, amma işi elə göstərmək istəyirlər ki, guya mədəni ölkələrdə olduğu kimi bütün yazılarını millət işinə sərf edirlər, məşrutə adına mətbuat səhifələrini qaralayırlar.

Məqaləmizdə pozğun və simasız mətbuatın mədəni ölkələrə aid olduğunu qeyd etdik. Bəzi sadəlövhlər bizim sözümüzdən elə nəticə çıxara bilərlər ki, bəlkə mətbuatın pozğunluğuna və əxlaqın dəyişməsinə mədəniyyətin inkişafı səbəb olubdur? Bəzən belə nəticə çıxarmaq da mümkündür. Hətta mədəniyyətin inkişafı bəzilərini mətbuatı ittiham etməyə də sövq edə bilər. Göstərək ki, mədəni ölkələrdə mətbuatın bir qisminin pozğunluğu mədəniyyətin pozğunluğu nəticəsində deyil. Bu pozğunluq müvəqqətidir. Bəşəriyyət əxlaq və elmin inkişafına, ictimai yeniliyə nə qədər tez nail olarsa, pozğun mətbuatın da ömrü o qədər tez başa çatar. İrəliləyiş isə davam edir, mədəniyyət də daim inkişafdadır. Nə qədər ki, insan ömrü var, mədəniyyət də var və inkişaf etmədədir. Həqiqi mədəniyyət əxlaqın pozulması yox, əksinə, əxlaq pozğunluğunu aradan qaldıran əsas amildir. O, həqiqət günəşini işıqlandırır. Pozğun mətbuatın axırı yoxdur. O, karvansara qonağı kimi bu qapıdan girib o biri qapıdah çıxıb gedir, çünki onun varlığı da belə davamsızdır.

Keçən məqaləmizdə mətbuatın əxlaqi vəzifəsinin təlim-tərbiyə olduğundan bəhs etmişdik, indi də əxlaqa zidd mətbuatdan söz açaq, onun müxtəlif pis təsirlərini göstərək. Bu iki növ mətbuatm bir-birindən fərqi məlumdur.

Biz yuxarıda mətbuatın tarixi vəzifəsini göstərmişik. Söyüşçü və abır aparan mətbuatdan yaxşı şey gözləmək olmaz. Heç kəs şübhə etməz ki, qərəzli mətbuat bundan əvvəl dediyimiz mühüm vəzifələrin öhdəsindən gələ bilməz. Həmin vəzifələri ümum əxlaqı gözəlləşdirmək istəyən ciddi, elmi, mədəniyyətə xidmət edən mətbuat həyata keçirə bilər. Qələmlərindən ismətə zidd yazılar çıxan şəxslər şəhvətpərəstliyi qızışdırır. Bu təəccüblü görünə bilər. Pozğunluq yaratmaq, hər zəlik etmək, söyüş deməklə məşğul olan jurnalistlər əxlaqı necə gözəlləşdirə bilərlər, həqiqət və mədəniyyət bayrağını necə ucalda bilərlər? Həmin mühüm vəzifələri o adamlar yerinə yetirə bilərlər ki, qələmlərini insanların zehninin inkişafı, ümumi təlim-tərbiyə və ədalətin genişlənməsi və bərqərar olmasından başqa heç nəyə işlətməsinlər. Buna görə də zehni inkişafa xidmət edən və öz tarixi vəzifəsini yerinə yetirən mətbuat nüfuz sahibi ola bilər. O, əsas müqəddəs ideyaları müdafiə edərək müxaliflərə önə çıxmağa imkan verməməli, heç bir hədədən qorxmamalıdır. Pozğun və əxlaqa zidd mətbuat müvəqqətidir, davamı yoxdur, onun nüfuzu da aşağı və süni olur. O, heç vaxt tarixi əhəmiyyət kəsb edə bilməz, ziddiyyətli, anlaşılmaz fikirləri və müəyyən məsələləri müdafiə etməkdən başqa onun heç bir işi olmaz. Buna görə də mədəni ölkələrdə düz məsləkli və əxlaqlı mətubata ehtiram və hörmətlə yanaşırlar.

V

Mətbuat o zaman öz vəzifəsini lazımınca yerinə yetirə bilər ki, öz işində tam azad olsun. Öz məqsədinə çatmaq üçün mətbuat azad olmalıdır. Mətbuat azadlığı onun öz işində - yazmaqda, nəşrdə, yaymaqda, insani fikirləri çatdırmaqda tam azad olmasından ibarətdir. Mətbuatın işi insani fikirləri yaymaq, insanların fikirlərinin Inkişafını təkmilləşdirmək, mütləqiyyətin özbaşınalığının qabağını almaqdır.
Demək olar ki, ümumi inkişaf və yüksəlişin qarşısını almaqda mətbuat azadlığının qarşısını almaqdan zərərli heç nə yoxdur. Bu da təbiidir.
Belə olduqda mətbuat öz təlim-tərbiyə vəzifəsini yerinə yetirə bilməz.
Çünki deməli olduqlarını deyə bilməz, yazmalı olduqlarını yaza bilməz
və öz məsuliyyətinin öhdəsindən gələ bilməz.

Mətbuat azadlığı tarixinə diqqətlə nəzər salsaq, görərik ki, mətbuat meydana gələndən sonra əsrlər boyu necə müxtəlif şəkillərə düşübdür.

Yunanıstan da, Afina və Sparta da mətbuat geniş yayılmadan əvvəl tam azad idi, hər yazıçı öz fikirlərini və qələminin məhsulunu bütün xalqa azad surətdə çatdıra bilərdi, təkcə rəsmi dinin və ümumi əxlaqın ziddinə olan yazılar qadağan idi. Allahın şəriki olduğunu iddia edən, Allahı danan, beləliklə də küfrə səbəb olan, ciddi məzhəbi tənqidlər yazılmış kitablar xalqın  əxlaqına pis təsir göstərdiyi üçün o zaman yandırılır, müəllifləri isə ya qovulur, ya da məhkum edilirdilər. Beləliklə, yazı nəşr olunmazdan qabaq onu məhkum etmək üçün bir qayda yox idi. Yayılıb xalqın nəzərinə çatandan sonra o, müxalifət və iqtidarın ümumi mühakiməsinə tabe olmalı idi. Buna baxmayaraq, kitablar hədsiz dərəcədə sərbəst yazılırdı. Hətta məzhəbi qanun-qaydanın əsaslarını lağa qoyan, əxlaqa mənfi təsir edən yazılar geniş yayılırdı, heç yerdə onların qarşısını alıb dayandırmırdılar.

İtaliyada, yəni qədim Romada da eyni vəziyyət müşahidə olunurdu. Qələm azadlığı Afina və Spartadan qabaq burada yayılmışdı. Bu da qədim tarixi şəhərin xüsusiyyətindən irəli gəlirdi.

Bunlara baxmayaraq belə vəziyyət xristianlığın əvvəllərində çox davam etmədi. Siyasi iqtidar və əfkari-ümumi yeni din əleyhinə yazılanlarla ziddiyyətə başladı, onlara qarşı təzyiqi artırdı. Xristianlar da bütpərəstlər kimi yazılanlara təzyiq göstərdilər. Hər ikisinin də təzyiqləri bir-birinin eyni idi. Burada çox vacib bir məsələyə nəzər salaq ki, əgər bütpərəstlik yayılanda romalılar yazı və kitablara son dərəcə şiddətli müqavimət göstərirdilərsə, xristianlıq meydana gələndə bu təzyiqin əleyhinə çıxdılar. Az sonra xristianlıq dini yenidən Roma imperatorlarının təsiri altına düşüb məğlub oldu, pak din kitablara, yazılanlara nəzarət etməyə başladı, nəzarət senzora çevrildi. Orası da məlumdur ki, xristanlıq meydana gəlib yayılmağında yazılı yayım vasitələrinə möhtac idi. Bu qələm azadlığı bəşəriyyəti İsanın dininə dəvət etməkdə böyük rol oynadı. Elə ki, din pərdə arxasında ruhanilərin pozğun məqsədlərinə xidmət etməyə başladı, qələm tənqidə girişdi. Həmin ruhanilər öz fəsadlarını gizlətmək üçün qələm azadlığının qarşısını almağa çalışdılar. Keşişlər dində özbaşına cürbəcür dəyişlkliklər və təhriflər yaratdılar. Dinin gücü ilə müxtəlif bəhanələr tapıb qələm və tənqidi yazılar əleyhinə bayraq qaldırdılar. Elə ki, xristianlıq Avropada genişləndi, bütpərəstlik yavaş-yavaş süqut etdi, ruhanilər rəsmi məqam və nüfuz sahibi oldular. İlahi səltənətin ixtiyarı Papanın əlinə keçdi. O, özünü Allah hesab etdi. Xristianlıq-katolik məzhəbi fövqəladə qüvvəyə malik oldu, bu isə İsa dininin əqidəsinə zidd idi. Ona görə də sonda hər yerdən kilsə-katolik dini və ruhaniləri əleyhinə etirazlar ucaldı dedilər onlar qoyunsifət gorqazanlardır ki, ruhani libasında öz şəhvətpərəslik məqsədlərini, mütləqiyyət iddialarını dinin gücü ilə həyata keçirirlər, batində onlarla özbaşına Roma imperatorunun fərqi və təvavütü yoxdur. Möhkəm və ciddi tənqidə başladılar. Tarixin səhifələri şahiddir ki, xalq öz etirazında haqlı idi.

O zamanın ruhaniləri Allahpərəstlik məzhəbini əllərində şərafət, soyğunçuluq aləti etmişdilər, xalqın malını talamaqla, mülkünü qəsb etməklə dərəbəylik idarə üsulu və yeni mütləqiyyət yaratmışdılar.

Bu tənqidə, hücumçlara qarşı papa və kilsə zorakılığa, xalqı dəhşətli surətdə qorxutmağa başladılar, papa hökmranlığının əsaslarını möhkəmləndirməyə, əqidə və qələm azadlığını ləğv etməyə çalışdılar. Onlar üzərində iki nəzarət: “divan və təftiş” sistemi qoydular.

XII əsrin axırlarında (1183) ruhanilər Vuron şəhərində toplaşıb “Divani-təftiş” yaratmaq haqqında qərara gəldilər.

XV əsrdə (1471) əsas senzura qoyuldu. “Divani-təftiş” şər və məzhəbi mühakimə rolu oynayırdı. Məhkəmə ixtiyarı ruhanilərin əlində idi. Onların işi katolik əqidəsinə müxalif və azad fikirli adamları tapıb işgəncə vermək idi.

Bu cür qeyri-qanuni əməllər üçün hər cür alçaqlığa əl atır, istədikləri adamları döydürmək, öldürmək, hətta tikə-tikə doğratmaqdan da çəkinmirdilər. “Divani-təftiş”in əli ilə tələf olan insanların sayı-hesabı yox idi. Onların hesabını heç kəs söyləyə bilməz.

“Divani-təftiş” İspaniyada əvvəlcə dini təəssübə xidmət edirdi. Sonralar səltənət istibdadının mənafeyini qorumağa başladı.

Senzura və yoxlama nəşrlərinin elmi və ədəbi cəhətdən inkişafına çox ziyan vurdu. Senzura katolik dini əleyhinə çevrilmiş nəzəri fikirlərin və elmin tərəqqisinin qabağına da alırdı. Senzura xüsusi heyətlərdə təşkil olunmuşdu, bunların işi məhkəmə aparmaq, yazıları məhkum etmək, papa və kilsəni tənqid edən kitabları aradan götürmək idi. Kilsə və dövlət qulluqçularının özbaşınalığını tənqid edən əsərlər yandırılırdı. Senzura məmurlarının xoşuna gəlməyən kitablar da oda atılırdı.

Diqqətəlayiq məsələ budur ki, senzura yaranandan düz 30 il sonra papa IV Sikes tərəfindən çap maşını ixtira edildi. XV əsrin axırlarında o, papa II Aleksandr tərəfindən təkmilləşdirildi. Birinci dəfə "Qadağan olunmuş kitabların siyahısı" kitabını çap etdilər.

Kilsənin yaratdığı divan və senzura hər ikisi mütləqiyyət hakimiyyətinə xidmətə keçdi, keşişlərdən sonra yeni yaranmış hakimiyyətin tapşırıqlarını yerinə yetirməyə başladı, həyat və ümumi məişətin ixtiyarını öz əlinə aldı, xalqın elmi, milli intibah meylləri və hərəkatını müdafiə etmək məcburiyyətində qaldığını dərk etdi. Əlbəttə, şahlıq rejimi mütəfəkkirlərin tənqidinə dözə bilmirdi. Onların iradə və fikirləri ilə razılaşmaq istəmirdi. Buna görə də ruhanilərin tədbirlərindən istifadə etməyə, onlardan kömək istəməyə məcbur olurdular.

İngiltərə krallığı tarixən başqalarından daha tez senzura tətbiq etmişdi. Ondan sonra Fransa, Almaniya, İspaniya və b. tətbiq etdi. Nəhayət, hardakı şahlıq-monarxiya möhkəmləndi, senzura orada özünə yer elədi. Onlar bir-birindən aralanmadılar. Milli inqilablar dövrü qurtarandan sonra 1648-ci ildə senzura aradan yığışdırıldı. Sonra mətbuat, söz və düşüncə azadlığı elan edildi. Amazoniyada — Amerikada 1776-cı ildə öz müstəqilliklərini əldə edəndən sonra mətbuat və düşüncə azadlığı burada, ondan sonra 1789-cu ildə Fransada elan edildi. Lakin həqiqi mətbuat azadlığı XIX əsrdə milli inqilablar dövründə oldu və təkmilləşdi. Bu əsr nurlu əsrdir. Mətbuat azadlığını boğan əngəllər, şeylər ortadan götürüldü. Mətbuat əsl hüququnu əldə etdi. Mətbuat azadlığı yavaş-yavaş qabaqcıl ölkələrdən, Avropadan digər ölkələrə yayılmağa başladı. Əvvəlcə, təqribən 1866-cı ildə Yaponiyada, sonra 1906-cı ildə İranda, daha sonra 1907-ci ildə Türkiyədə başqa yerlərdə mətbuat azadlığı elan olundu. Müxtəsər tarixi mütaliə mətbuat senzurasının bünövrəsinin necə zülm, sitəm üzərində qurulduğunu kifayət qədər olmasa da, hər halda göstərir. Əlbəttə, katolik kilsələrinin bu senzuranı necə zülm və istibdad rejimi əsasında qurduqlarını qədim tarix bilmir. Əslində milli inqilablar səltənəti-mütləq (şahlıq) rejimlərinin əsasını dağıtdı. Aydındir ki, milli əsarət də elmi, ədəbi əsarətin tayıdır. Millətin azadlığı, düşüncənin azadlığıdır. Başqa mənada zülmü güclə aradan götürmək azadlığa bərabərdir. Azadlıqda inkişaf ilahi bəxşişdir.

VI

Mətbuat azadlığına təzyiq göstərməyin nəticəsi çox üzücüdür. Bu təzyiq vəhşilik və məntiqsizlikdən başqa bir şey deyildir.

Mətbuat əsirliyini o şəxslər müdafiə edə bilərlər ki, onların həyat hadisələrindən və bu hadisələrin necəliyindən xəbərləri olmasın, yaxud xəbərləri olsa da, şəxsi mənfəətləri naminə ədalət və hüququ tapdalasınlar.

Mətbuat azadlığı insan azadlığının əsas sütunudur, çünki o, əqlin, təfəkkürün əsas qüvəsidir. Onun varlığı ağıla və səbrə əsaslanan qüvvədir. Mətbuata təzyiq göstərmək və ya onu aradan çıxarmaqla ağlın qüvvəsini aradan çıxarmağın fərqi yoxdur. Buradan belə nəticə çıxır ki, mətbuat azadlığına əl qaldırmaq insan azadlığına təcavüz etməkdir. Adamların ağlı və fikri azad olsa onların fərdi inkişafı da sürətlənər. Azadlığın qarşısını almaq insanın ağıl və təfəkkürünü əlindən alıb onu bir maşına, ya cansız alətə çevirmək deməkdir. Məşhur ingilis yazıçısı Milton neçə əsr bundan qabaq demişdi: "Bir yaxşı kitabın aradan çıxarılması, bir yaxşı adamın edam olunmasına bərabərdir. Amma bir mətbuat orqanının qabağını almaq, ya onu aradan çıxarmaq nalayiq bir vəziyyətin yaranmasına səbəb ola bilər ki, bu da yer üzündə həyatın yox olmasından əlavə, mənəvi nəticələr verər və ağılın qüvvəsini də yox edər".

Beləliklə, mətbuatda senzura və ona təzyiq göstərmək ancaq adamları hissiyyatsız edər və onların məhvinə səbəb olar.

Şəxslər ki, hissiz olub kütləşdilər, əqli qüvvə və zəka da işdən düşər. Ümuma xidmət edən mətbuat və nəşriyyatı bir dəstə yandırsa, onu aradan çıxarsa elm və ədəbiyyat necə inkişaf edər? Şəxsi mənafeyə xidmət etməyən bir ədəbiyyatın qarşısı alınıb təbii yolundan çıxarılsa o, həqiqəti göstərməyə necə nail ola bilər? Onlar həqiqəti deyə bilməzlər. Bəzən də senzura məmurları ilə üz-üzə gəlməmək xatirinə ola bilsin ki, yazıçılar elmi həqiqətləri deməkdən əl çəksinlər. Çünki əkinçiyə toxum səpmək üçün münasib münbit və təmiz yer lazımdır. Maarifin də inkişafına və genişlənməsinə azad mühit və qələm azadlığı lazımdır. Onun qabağı alınanda qələm öz adi hərəkətini qoruyub davam etdirə bilməz. Peşmançılıq işin irəliləməsinə mane olar. Bu zaman yazıçı və alimlər öz məlumat dairələrini və nəşriyyatlarını genişləndirməyə çalışmaq əvəzinə özlərini müəyyən edilmiş hüquqdan çıxmamağa məcbur edərlər, qələmlərini təyin olunmuş qaydadan kənara çıxmağa qoymazlar. Buna görə də onlar xalqın təlim-biyəsi ilə bağlı heç nə edə bilməzlər. Maarifin və inkişafın qabağını kəsmək, mətbuat azadlığını əldən almaq senzura işçilərinin əsas məqsədidir. Onların fəlsəfəsinə görə əsl həqiqət nə qədər gizli qalsa, insanlar nə qədər savadsız olsa, dövlət o qədər də rahat hökm sürər, dövlət başçılarının istəkləri xoşluqla həyata keçər.

Senzura olan ölkələrdə maarifin tərəqqisinin qarşısını almaq üçün ayrı maneələr də vardır. Bu qaydanın siyasi nəticəsi çox əhəmiyyətlidir. Heç kəs inkar edə bilməz ki, mətbuat azadlığının olmaması zülmün, sitəmin, təcavüzün və qarətin yayılmasına səbəb olar. Keçən məqalədə senzuranın ədaləti məhv etdiyini şərh etdik. Göstərdik ki, istibdadçı mütləqiyyət senzuradan öz siyasi məqsədlərinə çatmaq üçün necə istifadə edirdi. Məlumdur ki, milli amalların qarşısını almaqda, eyblərin üstünü örtməkdə, dövlətin qəbahətli və çürümüş siyasətini müdafiə etməkdə senzura nə qədər iş gördü.

Azadlıqla siyasi əsarətin fərqi belə bir şəraitdə özünü göstərir. Gizlilik və açıqlığın fərqi də budur. Zülm, istibdad və mütləqiyyətin davamı həqiqətləri gizlətməklə bağlıdır. Mütləqiyyət üsulunun davamı, sirlərin gizli qalması, həqiqətin ört-basdır edilməsi bilavasitə senzuranın işidir. Senzura şübhələr yaranmasının, mühüm məsələlərin gizlədilməsinin, siyasi zülmün icra olunmasının əsas amilidir. Mümkün olan bütün əyriliklər, oğurluqlar, fırıldaqlar, zülmlər həmin pərdənin arxasında öz işini görür.

Mətbuatın əsarəti zəhmətkeşlərin və zülm altında əzilənlərin səsinin boğulması, onların dərdlərinin xalqa çatmasına mane olmaqdır, bu da əksəriyyətin istədiklərinin qarşısını almaqdır.

Siyasi baxışdan əlavə, bir əxlaqi heysiyyət də vardır. Mətbuatın əsarəti əxlaq pozğunluğu törədir, əxlaq gözəlliyi və yaxşı xüsusiyyətləri aradan çıxarır, yalan danışmağı, oğurluğu, əyrilik və casusluğu yayır, ədəbi və qələm pozğunluğu meydana çıxarır. Bunun nəticəsində bir dəstə yazar ortaya çıxır ki, onlar öz şərəf, fikir və əqidələrini saxta rütbə qazanmaq üçün nəcis qiymətinə satmağa hazır olurlar, zülmü və sitəmi müdafiə edirlər, biçarə milləti avara və sərgərdan qoyurlar. Bu da bir sıra qələm fahişələrinin cəmiyyət içinə girməsinə səbəb olur. Keçmişdə, necə ki, demişik, əxlaqsız qadınlar kimi bəzi jurnalistlər də namuslarını satır, pak əməllərini murdarlayır, vicdan və namuslarını, abırlarını həyasızlıq bazarına çıxarıb, kələfin ucunu əldən verirlər.

 

СВОБОДА ПРЕССЫ

Поскольку развитие культуры каждой страны связано с развитием ее литературы, политическое положение каждой нации также связано с ее свободой прессы.

Эта нация, эта страна счастлива и свободна, так как их пресса свободна и счастлива. Если мы хотим понять эту проблему, то нам нужно прочитать и проанализировать историю прессы и проанализировать ее обязанности и различные ситуации.

Греческий философ Арастун говорит: «Человек- он разумный. У него есть ум и способность работать, если один из них не делает этого или находится под давлением, творческая способность этого человека потеряна».

Человеческий интеллект и активность всегда прогрессируют и воодушевляют. Каждый, живой человек думает, двигается, меняется, общается с окружающей средой.Общественная жизнь - это не что иное, как отношения между внешними событиями и людьми. Мы связаны друг с другом, мы информируем друг друга и обмениваемся идеями друг с другом. Таким образом, мы поддерживаем общественную связь и удовлетворяем наши потребности.

Общение бывает независимым и зависимым. Ежедневные потребности постепенно окупаются в результате независимой связи, которая создаётся с помощью разговоров.

Независимые отношения могут быть выполнены посредством письма. Отношения начинаются непосредственно между людьми, а вторые - посредством письма. Во втором случае люди не видят друг друга.

Когда ситуация изучается, мы видим, что письмо это необходимо для появления независимых отношений. Это не сложно понять. Люди в то время жили в общине очень просто, они были в состоянии удовлетворить свои социальные потребности. Мы не можем себе представить, что в то время люди нуждались в письме. Мы также знаем, что потребность заставила их трудиться и проявлять усилия. Письменность возникла в результате прогресса и естественного прогресса, развития общества, посещения членами общества этих мест и необходимости удовлетворения общих потребностей. Когда общие потребности людей увеличились, общий и особенный быт изменили прежнию форму , идеи расширились, эмоции возросли, и в результате этого связь между людьми и письмом расширилась.

Пока условия жизни, образ жизни были простыми, независимыми, письмо носило особый и личный характер. Но постепенно, по мере того как общественные вопросы расширялись, новости и рассказы потеряли свою особенность и начали  служить общему знанию и общим интересам.

Таким образом, письменность , которая потеряла свою особенность стала общим происхождением прессы и отсюда начались  ее общественные обязанности. Если мы посмотрим на эволюционную историю прессы на протяжении веков, мы увидим, как она изменилась. Специальная письменность и письма на древнем положили основу прессы. Они говорили о проблемах этой эпохи и давали общие новости. Такие письма играли роль газеты и прессы. Друзья, министры (секретари) или известные люди писали подробные письма Они читали и передавали их из рук в руки и люди были в курсе важных событий. Хотя этот вид пропаганды и публикаций был унаследован от нашего прошлого, эта работа продолжалась в течение некоторого времени среди высокопоставленных лиц. И теперь, вы знаете, когда каждый кто отправляет письмо из загранице на родину или другу, он пишет «новости из этой страны и так далее ...», а также, в письмах от родины за границу он пишет без преувеличения « новости о стране такие ... и т. д. "или упоминают другие вопросы.

Наконец, новая пресса появляется. После создания печати некоторые проблемы исчезают.

Можно сказать, что определение прессы и особенности прессы - это письменный комментарий общих вопросов, оно служит общим интересам и доводит до сведения всего народа. Есть три условия для прессы: первое - писать, второе - общий интерес, третье - распространять. Если один из них не существует, пресса тоже не существует.  Если писанина не отвечает общим интересам и не распространяется, это не пресса, а просто написание личного письма. Если мы сравним общность вопроса, и в том числе распространение, писанину нельзя назвать прессой, если статья  не отвечает  общественным интересам. Это особенности прессы. Не зная и не понимая этих особенностей, вы не сможете узнать, что такое пресса, свобода прессы и что нужно для прессы?

II

Роль СМИ очень велика и важна. Пресса - одна из важнейших национальных сил. Она стоит на четвертом месте в национальном правительстве. То есть мощность трёх сил: первая - законодательная, вторая - исполнительная, третья - правоохранительные органы. Затем идет пресса. С другой точки зрения, позиция шестой международной державы насчитывается после пяти важных государств - Великобритании, Франции, Германии, Австрии и Италии. То есть шестое могущественное государство - это мир пера. Преобладание прессы в мире человечества находит свое отражение в едином мнении народа. Поскольку пресса получила общую цену, возникла большая возможномть для её развития в Европе, и появилась возможность распространяться.

Важно рассмотреть историю прессы, чтобы понять роль прессы, важность её должностей. Если мы внимательно изучим эту историю, мы увидим, что её задача вначале была относительно простой и незначительной: вначале распространялись полезные политические новости для общей публики и она была средством предоставления читателям внутренних и внешних новостей. В изданиях публикуются новости о радостных дворцовых новостях, касающиеся королей, о привилегиях, данных принцам. Страниц изданий были полны новостями о званиях, должностях, степени этих должностей, похвалах, великолепных украшенях, дворцовых событиях и политических событиях. Несомненно, что актуальность этих вопросов проживает не долго, они могут охватить лишь короткий период. Когда  пресса была только создана, там была изображена бездушная политическая жизнь, на ее страницах не было ничего, кроме новостей королевского дворца и личных интересов царя.

Но с ростом культуры у прессы также увеличились свои обязанности. Увеличение научной информации, появление критики, общие потребности и расширение обучения также изменили положение прессы. Это превратилось в  воспитателя людей и стало средством распространения  мыслей. Пресса стала играть роль школы. Она действовала как в школе, так и за ее пределами. Нация была информирована через прессу, люди были ознакомлены с научными, литературными и политическими новостями на ее страницах. Прессу можно рассматривать как воздух. Каждый день она  публикует продукт человеческого интеллекта на своих страницах. Если нация не может извлечь пользу из различных общественных событий, то он не сможет извлечь пользу  из своего собственного опыта тоже. Люди, известные своими  написаниями, также могут получить необходимую им информацию на своих страницах в прессе.

Пресса это то , что доносит до общественности мысли нации и  личные взгляды   журналистов. Это культурный носитель эпохи, способный донести необходимую информацию о своей и о других эпохах. Новые идеи одного или нескольких людей печатаются в тысячах экземплярах, доносятся до общественности и распростроняются. Конечно новые  мысли сталкиваются со старыми идеями, которые перегораживают путь ведущий к счастью и истине.

Когда социально-политическое и экономическое положение людей достигает высокого уровня, пресса приобретает большое значение. Распространяя различные идеи она должна информировать народ в политических и экономических сферах, и обязательно должна донести до народа все вопросы в этих сферах относящиеся к периоду Мешруте.  Таким образом, сама пресса также является политическим и экономическим субъектом. Это коллективный пропагандистский инструмент, который публично призывает общие политические организации к пропаганде, сохраняющий общественность, средство руководящее прапогандой над политикой, которое формирует общественную мысль.

В этой позиции пресса обладает значительной мощью и силой. Не зря ей был дан статус шестого могущественного государства или статус четвертого правительства.

Пресса это общественный руководителеь, который берет на себя обязательство представлять народ как нацию, выражать события и распростронять их.  Также пресса защищает правительство от клеветы, она не допускает правительство к плохим поступкам, не упускает ни на минуту его деятельность, откликается на критику с серьезными основами, раскрывает недостатки и защищает от мерзких действий правящих кругов. Целью прессы является конституционное правительство. Но стоит знать, что насколько бы верными не были законы этого правительства, оно не сможет правильно понять чувства народа. В этом смысле пресса превыше независимых государств. Она видит, пишет, показывает, смотрит в будущее. С помощью своих её критических выступлений, споров она преводит народ в взволнованное состояние и обогащает ум, показывает недостатки, лечит болезни и раны.

В настоящее время нет необходимости выходить на общие площади и рынки, чтобы предоставлять информацию или вести убедительные споры. Теперь человеку не обязательно проводить всю свою жизнь в школе, тратить свою жизнь на получение более глубокого образования и опыта, проделование открытий. Теперь вам не нужно бояться метода управления или отношения делегатов. Есть пресса. Она взяла на себя все эти обязанности. Кроме того, есть ряд людей, владеющие пером, которые дают информацию, касающаяся человечества и они не откажутся от этой деятельности.

Давать свежую информацию, воспитывать, просвещать - это обязанности новой прессы, она воплощает эти обязанности постепенно, с естественной скоростью,  пытаясь уничтожить корень жестокости, гнева и давления, подняв тяжёлые, темные занавеси.

Пресса увеличивает научную, политическую и человеческую информацию, и это вызывает просветление людей. У народа, которого широкая пресса, ум всегда бывает просветленным. Развитая нация - это та нация, у которой свободная, серьёзная, в сравнении с другими достижимая, пресса.

Основным источником знаний и информации является жизнь. Жизнь без знания и невежества не является реальной жизнью, она безжизненна, мертва.

III

Пресса играет роль учителя. Он воспитатель народа. Она не может оставаться в дали от духовности. Она должна быть чистой, не выходить за рамки моральных ценностей, и если она выйдет за эти рамки, то она не сможет служить своей цели и назначению. Написания низкого уровня, мат, неприличные выражения, шалости - выход за рамки всех этих трёх моральных устоев, лишают прессу уважения и морали.

Критические, грубые, непристойные и неуместные статьи - находятся на низком уровне. К этому типу прессы относятся страны отстающие по моральным нормам, невоспитанные люди общества, не понимающие, что такое культурное отношение и страны которые были созданы недавно.  По мере того как общий прогресс увеличивается, эти  статьи также уменьшаются на страницах прессы. Логика развития и прогресса также требует этого. С другой стороны, по мере развития цивилизации устанавливаются этические нормы , и люди уже не могут не терпят статьи, относящиеся к низкому уровню. Ситуация в Иране является лучшим примером в этом отношении. Разница между тем какая в Иране пресса сегодня и какая она была несколько лет тому назад видна невооруженным взглядом . Чтобы увидеть эту разницу, сравните споры нашей новой прессы с прессой более культурной страны. Конечно, африканец получал бы удовольствие от чтения наших газет, но он / она был бы удивлен, если бы француз взглянул на них. Если статьи низкого уровня попадают на долю прессы отсталых стран, то бесстыжие и похотливые статьи принадлежат прессе в культурных странах. Наша цель - критиковать похотливые статьи или те статьи, которые публикуются  с плохими целями. В России их называют «черной литературой», то есть их покупателями считаются невежественные, плохие, аморальные люди. Такие написания иногда включают рассказы, романы и другие книги из этого написанияя. Их содержание включает описания сладострастия и занятия любовью. Цель их написания - напомнить читателю о различных приключениях и вызвать чувство сладострастия. Такие книги написаны простым и несложным языком, дешевы и распространены в странах, считающиеся культурными, особенно во Франции. В нашей литературе газели Шейха Стали указывают на уровень морали, и Диван Убейда Закани относится к этому типу. Убейд Закани был издан в Стамбуле в прошлом, но не смог распространиться из-за страха перед правительством. Эта книга была первоначально опубликована в Тегеране под названием «Стамбульское издание», и многие экземпляры были распространены среди вышеупомянутых нижних уровней. Серия небольших буклетов такого роды литературы искажает нашу национальную прессу и литературу.

Такие написания возникают из аморальной жизни людей низкого уровня, состоятельных людей и людей из высшего сословия. Это также происходит от бедности, ужасной потребности и стремления к лучшей жизни. Эта литература, которая распространяется и между богатыми, и между неграмотными людьми высокого уровня. Такие произведения кажутся детям из богатых, аморальных семей как  удовольствие, которое создаёт халва.  Богачи, появившиеся в развитых странах  растолстели за счёт труда и работы бедняков. Бедные остаются в стороне от образования, они могли бы обеспечивать свой быт встав на путь науки, используя свой интеллект. Понятно, что их низкий моральный уровень рождается здесь.

Наконец, мы можем сказать, что такие публикации имеют много вредных и опасных моральных последствий.

Безнравственные письменные работы, произведения наносят большой вред как морали, так и воспитанию.  Пресса, которая публикует различного рода ложь, преднамеренную правокацию,  клевету для своего блага является аморальной прессой, печатью.  Такая литература публикуется только и только ради зарабатывания денег, и здесь нет цели, кроме денег. Поднятие голоса этой прессы зависит от денег и  молчание также зависит от денег. В Европе это называется " умный мат ". Это действительно так. Какая разница между такой прессой и аморальной женщиной? Оба они в одном ряду. Они отдают свой стыд и приличия. Аморальная женщина выставляет свое тело на аукцион, и уходит с тем, кто дал больше денег. Псевдожурналист также выставляет себя на аукцион, отдавая перо и свою совесть тому, у кого больше «щедрости».

​IV

 Вредная пресса и аморальные написания, как яд предоставляющий мучения обществу. Когда капитализм начал проявляться в международных масштабах, трудолюбивый класс рабочих поднялся на борьбу за свои права и после этого написания такого рода получили широкое распространение. Скрытие научной правды, перекрытие пути критическим написаниям стало орудием в руках рабочей прессы, против прогрессирования общества и против международных связей трудолюбивых.  Во время выборов в законодательный орган извращенная пресса присоединяется к политике. Правительство боится, что оно перейдет в руки народа, в руки общества и поэтому пытаются мешать прессе. Тратя в большом количестве денег, с помощью прессы, в какой форме бы ни было пытаются натравить население друг на друга, чтобы началась вражда между народом. Они хотят изменить мысли народа. Они пытаются заставить публику продать свое мнение и политические права по хорошей цене. К сожалению, это литературное извращение постепенно распространяется в Иране и становится привычным. Страницы прессы “перечеркиваются“ деньгами богатых, чиновников и иностранцев. Высшие слои прессы дают деньги, этой прессе , чтобы они писали нецензурные выражения, нарушали права рабочих, чтобы они делали то, что они хотят.  Человек поражается, когда видит, что писатели как проститутки или владельцы пера как нехорошие женщины ставят целомудрие литературы на аукцион и продают политическую свободу, за деньги, используя невежество и необразованность народа. Эти мерзавцы опорочивают литературу, но они хотят показать это дело так, будто как в культурных странах они делают всё для народа, перечёркивая страницы печати, имени мешруте.  

В нашей статье мы отметили, что аморальная и безликая пресса относится к культурным странам. Некоторые наивные люди могут сделать из наших слов такой вывод, что может быть именно развитие культуры влияет на аморальность и бесстыжесть печати. Иногда можно сделать и такой вывод тоже. Даже иногда развитие культуры толкает некоторых людей к тому, что они обвиняют прессу. Следует показать, что аморальность части прессы, в культурных странах, не является результатом аморальности культуры. Эта аморальность временная. Чем быстрее человечество достигнет морального и культурного развития, общественного общества, тем быстрее будет покончено с аморальной прессой. Прогресс всегда продолжается, культура тоже всегда в развитии. Пока есть человеческая жизнь, есть и культура, и она находится в развитии. Настоящая культура - это не то, что влияет на нарушение моральных устоев, наоборот культура - это важный фактор, который устраняет аморальность. Эта правда, освещает солнышко. Нет конца у испорченной прессы. Это как гость караван сарая, который заходит с этой двери и выходит с другой, потому что её существование не продолжительно.  

В прошлой статье мы говорили о моральном воспитании прессы, а теперь давайте поговорим о прессе, которая противоположна морали, и давайте покажем ее различные негативные влияния. Разница между двумя этими прессами известна.  

Наверху мы показали исторические обязанности прессы. Нельзя ожидать ничего хорошего от прессы, которая ругается матом и отдаляется от норм приличий.  Без

сомнений, пресса у которой недоброжелательные цели не сможет справиться с важными обязанностями, перечисленными прежде. Эти обязанности может выполнить та пресса, которая хочет украсить нормы общей морали, науки, пресса, которая служит культуре. Личности из под пера, которых пишутся статьи против целомудрия, вызывают сладострастие. Это может показаться удивительным. Как журналисты, которые создают аморальность, говорят попусту и ругаются матом могут украсить нормы приличий, поднять флаг правды и культуры? С этими обязанностями могут справиться те люди, которые используют свое перо на развитие мышления у людей, для расширения справедливости и воспитания и кроме этого ни на что. Поэтому пресса, которая служит на развитие мышления и исполняет свои исторические обязанности может стать владелицей репутации. Самое главное, что она, защищая священные идеи не должна позволять продвигаться вперёд противоположным мыслям и не бояться никаких угроз. Аморальная и противоположная приличиям, пресса не постоянна, у нее нет продолжения, ее репутация бывает низкой и искусственной. Она никогда не сможет иметь историческую важность, кроме того как защищать противоположные, непонятные мысли и некоторые задачи, у нее нет больше дел.  И поэтому в культурных странах к прессе, которая прилична и нравоучительна относятся с уважением и почитанием.     

V

Пресса, сможет исполнить все свои обязанности  только тогда, когда она полностью свободна. Чтобы достичь своих целей, пресса должна быть свободной. Свобода прессы состоит в ее деле - свободе написания, печати, распространения и донесения человеческих мыслей. Работа прессы - это распространение человеческих мыслей, улучшение развития мыслей и предотвращение произвола монархии. Можно сказать, что нет ничего вреднее чем препятствовать общему развитию и прогрессу, препятствуя свободе прессы. Это естественно. В таком случае пресса не может выполнять свою просветительно-воспитательную обязанность. Потому что тогда она не может говорить то, что должна говорить, писать то, о чём должна писать и не сможет справиться со своей ответственностью.  

Если мы рассмотрим историю свободы прессы, то мы увидим, каким изменениям была подвержена пресса на протяжении веков, после её образования. 

В Греции, Афинах и Спарте до широкого распространения, пресса была полностью свободна, каждый писатель мог спокойно донести до народа свои мысли, были запрещены только идеи против религии и общей морали. Те, кто воображают себя наравне с Богом, отрицают Бога, и таким образом, книги с сильной критикой становятся причиной мата. Так как эти книги плохо влияли на порядочность, в то время они сжигались а их авторы изгонялись или были  приговорены к смерти. Таким

образом, не было никакого закона, которых мог бы приговорить их до напечатания своих написаний. После того как они распространялись и доходили до людей, они должны были подчиняться общему государственному суждению. Несмотря на это, книги писались достаточно свободно. Даже написания, которые осмеивали сектантские правила и законы, написания оказывающие отрицательное влияние на порядочность были широко распространены, им нигде не могли положить конец.  

В Италии, т.е в древнем Риме наблюдалась такая же самая ситуация. Здесь свобода пера была распространена раньше, чем в Афинах и Спарте. А это зависит от черт древнего исторического города. 

Несмотря на это, эта ситуация в начале христианства продолжалась недолго. Политическое государство было против всех написаний о религии, правительство увеличило давление против этих написаний. Христиане как идолопоклонники, тоже начали оказывать давление на написанное. У обеих давление оказанное друг на друга было равным. Тут стоит отметить один важный нюанс, если при идолопоклонстве римляне оказывали сильное давление на письмо и книги, то при христианстве они были выступали против этого давления. И через короткий промежуток времени христианство вновь попав под влияние Римского императора, сдалось, чистая религия начала вести контроль книг, написаний и этот контроль превратился в цензуру. Известно то, что при появлении христианство нуждалось в распространении, в письменной форме. Свобода пера, сыграла огромную роль в призыве человечества к религии Иисуса. Итак, за кулисами религия стала служить аморальным целям богослужителей, начала критиковать написания пера.  Эти богослужители, чтобы скрыть свои поступки пытались препятствовать свободе пера. Священники, создавали необоснованные изменения и искажения в религии. Они поднимали флаг против пера и критики, находя различные оправдания, силой религии. Итак, в Европе расширилось христианство, идолопоклонство постепенно пошло к концу, богослужители стали владельцами официальной позиции и репутации. Власть божественного царства перешла в руки папы. Он считал себя Богом. Христианско-католическая секта имела необычайную силу, которая противоречила вере Иисуса. Поэтому, в конце концов, были протесты против церковно-католической религии и богослужителей со всего мира. Они говорили, что богослужители в одеянии священников воплощают в жизнь свои похотливые цели. Началась сильная и серьезная критика. Страницы из истории свидетельствуют о том, что они были правы в своих протестах.  

В то время богослужители использовали религию как орудие грабежа, вымогательства и ограбления имущества людей.  

На эту критику, папа и церковь начали угрожать и ужасающе пугать людей. Папа пытался укрепить свои основы и ликвидировать свободу пера. Они создали над ними две системы управления: “ диван и ревизия системы”.  

В конце XII века (1183 г.) священнослужители собрались в Вуроне и решили создать «инспекцию дивана».  

В 15 веке (1471)  была заложена основа цензуры.  “Инспекция дивана” играла роль суда между злом и сектой.  Суд был в руках священнослужителей. Их работа состояла в том, чтобы находить противников католиков  и людей с свободным нравом, чтобы мучить их. 

Они не сторонились таких незаконных деяний как, убийство, избиение, они даже могли порубить человека на куски. Не сосчитать число людей убитых от рук “Инспекции дивана”. Никто не сможет сказать их число.  

В Испании вначале “Инспекция дивана”  служила религиозной идеологии. Затем она начала защищать царский деспотизм.  

Цензура и проверка нанесла серьезный ущерб научному и литературному развитию. Также цензура препятствовала прогрессированию идей, которые были сформулированы против католической религии. Цензура была организована в специальных отделениях, их работой было вести суды, судить написания, ликвидировать книги, которые критиковали Папу и церковь. Произведения, в которых критиковались необоснованные поступки церковных и государственных служителей, сжигались. Книги, которые не нравились служителям цензуры тоже уничтожались.  

Спустя 30 лет после создания цензуры, со стороны папы Сикеса IV была создана печатная машина. Это было событием заслуживающее внимание. В конце ХV века со стороны папы Александра II печатная машина была улучшена. Впервые была напечатана книга “ Список запрещенных книг”.  

И диван, и цензура созданные церковью перешли к должности абсолютной власти, начали выполнять задачи нового правительства созданного после священников, жизненная и общая бытовая  власть перешла в их руки и они поняли, что они вынуждены защищать научные, националистические тенденции и движения. Конечно же, царский режим не смог бы выдержать критику мыслителей. Они не хотели соглашаться с их силой и мыслями. Поэтому они были вынуждены были обращаться к духовенству и просить у них помощи.  

Английское королевство создало цензуру раньше чем другие. После нее цензура была создана во Франции, в Германии, и Испании. Наконец, цензура обосновалась там, где укрепилась королевская монархия. Они не отдалились друг от друга. После окончания национальных революций цензура была отменена в 1648 году. Затем пресса объявила свободу слова и мысли. После того как в 1776 году Амазонка - Америка, после неё в 1789 году Франция стали независимыми, там была объявлена свобода печати и мысли. Но настоящая свобода прессы произошла и укрепилась в XIX веке, во время национальных революций. Этот век - век света. Барьеры , которые препятствовали свободе прессы были устранены. Пресса приобрела истинное право. Свобода прессы постепенно стала распространяться из ведущих стран Европы в другие страны. Первоначально в 1866 году ​​свобода прессы была объявлена в Японии, затем в 1906 году в Иране, а затем в 1907 году в Турции. Хотя история не может достаточно открыто показать с какими сложностями был поставлен фундамент цензуры, но всё же

из истории мы можем это увидеть. Конечно, древняя история католических церквей не знает, как эта цензура на каких угнетениях основана эта цензура. На самом деле национальная революция разрушила основы абсолютного королевского режима. Очевидно, что национальное рабство равно научному и литературному рабству. Свобода нации - свобода мысли. Другими словами, устранение жестокости равнозначно свободе. Развитие на свободе - это божественный подарок.  

VI

Результат давления, оказываемого на свободу прессы, очень печален. Это давление не является ничем другим кроме, жестокости и нелогичности.  

Ограничения прессы могут защищать только те люди, которые не знают о жизненных событиях или даже если и знают, но ради своей личной выгоды они топчут справедливость и закон.  

Свобода прессы является главной опорой человеческой свободы, потому что она является основой разума и мысли. Ее существование - это сила, которая основывается на разуме и терпении. Нет никакой разницы между тем чтобы оказывать давление на прессу или ликвидировать ликвидировать ее, ликвидировать силу разума. Отсюда мы делаем такой вывод: ​поднять руку на свободу прессы, значит совершить насилие против свободы человека. Если разум и мышление человека будет свободным, то его индивидуальное развитие тоже будет развиваться. Препятствовать свободе, значит отобрать у человека его мышление и разум, превратив в его в механизм или в бездушное орудие.  Известный английский писатель, Милтон несколько веков тому назад сказал: “ Ликвидация одной хорошей книги, равна убийству одного хорошего человека. Но ликвидация одного органа печати или препятствовать на его пути, может привести к такой ситуации, после которой на земле может исчезнуть жизнь, даст много отрицательных результатов и уничтожит силу разума.  

Таким образом, цензура и давление, оказанное на прессу делает людей бесчувственными и станет причиной их исчезновения.  

Личности, которые становятся бесчувственными и глупыми, их разум и умственная сила становятся дееспособными. Как может развиваться наука и литература, если пресса и печать, которые служат для общества будут ликвидированы? Если литература, которая не служит личным интересам, выводится из своего пути, как она может добиться истины? Они не смогут сказать правду. Иногда писатели могут избегать научной правды, только ради того чтобы не встречаться с работниками цензуры. Потому что фермеру для того чтобы посеять семена,  нужно плодородное и чистое место. Для развития и расширения образования тоже требуется свободное пространство и свобода пера. Перо не сможет проложить свою деятельность, если прервать его путь. Сожаление будет мешать продвижению делу. В это время писатели и ученые вместо того чтобы расширять свои информационные круги и издания, будут

вынуждены следить за тем, чтобы они не выходили за рамки установленные законом, они будут следить, чтобы их перо не выходило за рамки, определенного закона. Поэтому они не смогут сделать ничего для народа, связанное с образовательно - воспитательными мерами. Препятствовать образованию и развитию - основные цели работников цензуры. Согласно их философским мышлениям, если прада скрыта, люди безграмотны то государство будет спокойно править, желания глав государств будут спокойно воплощаться в жизнь.  

В странах, которых существует цензура существуют различные препятствия против развития образования. Политический результат этого правила очень важен. Никто не может отрицать, что не существование свободы прессы может стать причиной насилия, жестокости, грабежа. В прошлой статье мы отметили, что цензура разрушает справедливость. Мы показали как деспоты используют цензуру для достижения своих политических целей. ​Известно, что цензура сделала много чего, чтобы скрыть изъяны государства, защитить прогнившую и виновную политику государства.  

В такой ситуации проявляется разница между свободой и политической заключенностью. Это и есть разница между скрытностью и правдой. ​Угнетение, деспотизм, продолжительность абсолютизма связаны со скрытием правды. Продолжение абсолютизма, сокрытие тайн, прикрытие правды - всё это, дела цензуры. Цензура - это основной фактор, вызывающий сомнения, скрывающий важные моменты, выполняющий политические угнетения. Все возможные искажения, кражи, мошенничества, угнетения выполняются за занавесью.  

Рабство прессы, состоит в том, чтобы заглушить голос трудолюбивых и тех, кто находится под угнетением, препятствовать донесению жалоб до народа.  

Помимо политических соображений, существует также моральная самооценка. Давление прессы создает моральную деградацию, уничтожает красоту и хорошие качества, способствует лжи, воровству, обману и шпионажу, а также создает литературные и уголовно-правовые нарушения. В результате этого появляется целый отряд писателей, которые готовы продать за гроши свою честь, свои идеи и убеждения ради фальшивой должности, они начинают защищать деспотизм и гнет, оставляют бедный народ бродягой и блудным. И это способствует  проникновению в общество нескольких аморальных, владельцев пера. Как мы уже говорили, некоторые журналисты, такие как аморальные женщины, продают свою честь, оскверняют свои добрые дела, продают свою совесть и честь на рынке.