Vitse-prezident JD Vance-in rəhbərlik etdiyi diplomatik heyət şənbə günü ABŞ-İran müharibəsini dayandırmaq üçün razılaşma əldə etməyə çalışsa da, bu cəhd uğursuz olub. Bundan sonra prezident Donald Tramp növbəti addımını müəyyən etməli idi.
12 apreldə Tehranın İnqilab Meydanında üzərində "Hörmüz boğazı bağlı qalır" yazılmış nəhəng reklam lövhəsinin qarşısında İran bayrağını dalğalandıran bir qadın.
"24media.az" "BBC.news"a istinadən xəbər verir ki, bu qərar bazar günü səhər Trampın Truth Social platformasında yazdığı bir sıra paylaşımlarla ortaya çıxıb. Tramp yazdı ki, ABŞ İran üzərində dəniz blokadası tətbiq edəcək. O həmçinin əlavə edib: “Qanunsuz rüsum ödəyən heç kim açıq dənizlərdə təhlükəsiz keçid əldə etməyəcək”.
O, həmçinin ABŞ-nin Hörmüz boğazında minaların təmizlənməsini davam etdirəcəyini, bunun müttəfiq gəmilərinin təhlükəsiz keçidi üçün vacib olduğunu bildirib. ABŞ ordusunun isə “tam hazır və silahlı” olduğunu və İranla yenidən hücumların “uyğun bir anda” bərpa edilə biləcəyini deyib.
Tramp əlavə edib ki, İslamabadda 20 saatlıq danışıqlarda müəyyən irəliləyiş olsa da, İran ABŞ-nin onun nüvə ambisiyalarından imtina etməsi tələbini qəbul etməyib. Lakin ABŞ rəsmilərindən biri Vensin danışıqları barədə fərqli fikir bildirib və daha geniş razılaşmazlıqların olduğunu qeyd edib — bunlara İranın Hörmüz boğazına nəzarəti və Yəməndəki husi üsyançıları, eləcə də Livandakı Hizbullah kimi regional qruplara dəstəyi daxildir.
Trampın son açıqlamaları əvvəlki həftəki sərt bəyanatlar qədər kəskin olmasa da, ABŞ üçün bir sıra yeni risklər və suallar yaradır. Minaların təmizlənməsi ABŞ hərbi gəmilərini İran hücumlarına daha çox açıq edə bilərmi? ABŞ rüsumun kim tərəfindən ödənildiyini necə müəyyən edəcək? Blokadaya məhəl qoymayan xarici gəmilərə qarşı güc tətbiq ediləcəkmi? Çin kimi İran neftindən asılı ölkələr necə reaksiya verəcək? Və bu addım neft qiymətlərini daha da artıracaqmı? Bu suallara hələ aydın cavab yoxdur.
Bazar günü daha sonra ABŞ Mərkəzi Komandanlığı bəyan edib ki, dəniz blokadası İran limanlarına gedən və ya oradan gələn bütün gəmiləri dayandıracaq — bu isə Trampın əvvəlki açıqlamasından bir qədər fərqli şərtlər deməkdir. Virginiyadan olan senator Mark Uorner CNN-ə bildirib ki, Hörmüz boğazının blokadasının İranı güzəştə getməyə necə məcbur edəcəyi ona aydın deyil. CBS-in “Face the Nation” proqramında Ohayodan respublikaçı konqresmen Mayk Turner isə bildirib ki, blokada Hörmüzdəki vəziyyəti həll etməyə məcbur edən bir vasitədir.
Keçən həftə İran və ABŞ iki həftəlik atəşkəs və üzbəüz danışıqlara razılaşmazdan əvvəl Tramp çətin vəziyyətdə idi. O, ya İran üzərinə hücumları davam etdirə bilib ki, bu da ölkənin mülki infrastrukturuna ciddi zərər, humanitar böhran və qlobal iqtisadiyyatda daha böyük qeyri-sabitlik yarada bilərdi. Ya da o, amerikalıların uzun müharibələrə qarşı olan mövqeyinə uyğun olaraq münaqişədən geri çəkilə bilər.
CBS-in yeni sorğusuna görə, amerikalıların 59 faizi müharibənin ABŞ üçün pis getdiyini düşünür. Bir çoxları hesab edir ki, Hörmüz boğazının açıq qalması, İran xalqının azadlığının təmin edilməsi və İranın nüvə proqramının tam dayandırılması kimi əsas məqsədlərə hələ də nail olunmayıb. Demək olar ki, bir həftə keçməsinə baxmayaraq, ABŞ qələbə iddia etsə də, prezidentin qarşısındakı problemlər dəyişməyib.
Tramp "Fox News"a deyib ki, İran sonda ABŞ-nin istədiyi hər şeyi verəcək. O əlavə edib ki, neft qiymətləri yaxın aylarda eyni qala və ya arta bilər, amma ABŞ iqtisadiyyatı buna tab gətirəcək. Bu isə, ən yumşaq ifadə ilə desək, riskli bir ehtimaldır. Noyabrda yaxınlaşan aralıq seçkiləri fonunda isə prezidentin Respublika Partiyası səhv çıxacağı halda seçkilərdə ciddi zərər görə bilər.
Banuçiçək Qurbanova
